عقل

حضرت امیر (ع) :

( وَ کَمْ مِنْ عَقْلٍ اَسِیرٍ تَحْتَ هَوَی اَمِیرٍ )

(چه بسیار عقلی که اسیر فرمانروایی هوس است )

حضرت امام صادق علیه السلام می فرمایند که :

((العَقلُ ما عُبِدَ بِهِ الرَّحمانُ‌ وَ اکتُسِبَ بِهِ الجِنان. ))   (اصول کافی/ ج۱، ص۱۱)

((عقل ، آن چیزی است که خدا به وسیله آن عبادت می شود و بهشت به واسطه

آن کسب می شود.)

حضرت امام  علی(ع) می فرمایند که :

العُقولُ أئِمَّهُ الأفکار ، و الأفکارُ أئِمَّهُ القُلوب ، و القُلوبُ أئِمَّهُ الحَواسّ ، و الحَواسُّ أئِمَّهُ

الأعضاء (مستدرک نهج‌البلاغه/ ص۱۷۶)

عقل ها ، رهبران اندیشه ها هستند ، و اندیشه‌ها رهبران قلب ها ، و قلب ها

رهبران حس‌ها ،  و حس‌ها رهبران  اندام‌ها

ادراک معقولات از نظر ملاصدرا

ادراک معقولات از نظر ملاصدرا

 

 

ملاصدرا معتقد است ادراک معقولات, آنگونه نيست که جمهور حکما گمان کرده‌اند که انسان ابتدا بوسيله حس, صورمحسوس را از ماده انتزاع و تجريد مي‌کند و سپس نيروی خيال در ظرف غيبت ماده, صورت محسوس را مقدار بيشتری تجريد مي‌کند و پس از آن قوة عاقله و يا نفس ناطقه با تجريد تام و کامل صورت شیء از ماده و عوارض آن و بعبارتی با حذف خصوصيات کمی و کيفی صور علمی و تقشير و تجريد کامل آنها به ادراک صورت عقلی نايل مي‌شود. آنها پنداشته‌اند که قوة عاقلة نفس که جوهر منفعل و پذيرنده عقلی است با ذاتی عاری از صورت عقليه و با فقدان مقام و مرتبه شامخ عقلانی, صورت عقليی را که خود ساخته است, ادراک مي‌کند.

ملاصدرا ضمن اظهار تعجب و شگفتی از رأی و نظر اين افراد مي‌گويد: ای کاش مي‌دانستم زمانی که نفس هنوز به مرتبة شامخ عقلانی نرسيده و صورت معقولات به صورت بالفعل در ذات او حاصل نشده است, او چگونه و با چه وسيله‌ای مي‌تواند صورت عقلی اشياء را درک کند؟ آيا با ذاتی تاريک و ظلمانی و عاری از نور و روشنايی عقل, انوار عقلی را ادراک مي‌کند؟ چنين فردی که به نفس ذات خود, (نه بوسيلة عمل تجريد) نمي‌تواند اشياء را  به صورت عقلی و کلی ادراک کند و هنوز به مرتبه عقل بالفعل نرسيده و هيچ صورت عقلی در ذات او حاصل نشده چگونه قادر است چيز ديگری را از نوع صور عقلی درک کند؟ و به مضمون آيه «و من لم يجعل الله نوراً فَمْالَهُ من نور» (النور، 40) چگونه توان ادراک صور عقلی و تحصيل انوار مجرد کلی را دارا مي‌باشد؟ يا آنکه چنين فردی, اشياء را بوسيلة صورت حاصل در ذات خود, درک مي‌کند, و ليکن اين فرض هم صحيح نيست زيرا تا زمانی که _ بنا به فرض _ اين فرد صورت در ذات خود را ادراک نکرده است چگونه مي‌تواند بوسيلة صورت ادراک نشده, صور ديگر را ادراک کند؟